Rótarý í hnotskurn

 

 

Neđangreindar upplýsingar byggja á samantekt Gylfa Gröndal fyrir Félagatal íslensku Rótarýklúbbanna, Reykjavík 1996, en hafa síđar veriđ endurskođađar 2003 og 2007.

 

Alţjóđlegur félagsskapur

 

Rótarýhreyfingin er alţjóđlegur félagsskapur sem vinnur ađ ţví markmiđi ađ auka samskipti milli einstaklinga og ţjóđa og bćta og fegra mannlífiđ. Alls starfa rúmlega 32.000 Rótarýklúbbar í yfir 200 ţjóđlöndum og landsvćđum og félagar í ţeim eru um 1,2 milljónir talsins. Klúbbunum er skipt niđur í um 530 umdćmi, og sameiginlegt ađsetur ţeirra er í ríkinu Illinois í Bandaríkjunum, í Evanston, sem er í úthverfi Chicagoborgar.

 

Á köldu vetrarkvöldi

 

Bandaríski lögfrćđingurinn Paul Harris (1868-1947) er upphafsmađur Rótarýhreyfingarinnar. Hann ólst upp í Vermont í Nýja Englandi, en fluttist til Chicago og setti ţar á stofn málflutningsstofu. Hann var ókunnugur og vinafár í stórborginni og langađi ađ kynnast mönnum úr öđrum starfsgreinum. Smátt og smátt varđ til sú hugmynd ađ stofna klúbb manna úr atvinnulífi borgarinnar. Draumurinn varđ ađ veruleika á köldu vetrarkvöldi í byrjun febrúar áriđ 1905. Ţá bauđ Paul Harris ţremur mönnum til fundar viđ sig: Silvester Schiele kolakaupmanni, Gustavus E. Loehr námaverkfrćđingi og Hiram E. Shrey klćđskera. Fljótlega bćttist fimmti félaginn í hópinn, Harry Ruggles prentari. Klúbburinn var formlega stofnađur hinn 27. febrúar 1905 og kallađist Rótarýklúbbur Chicago-borgar. Nafniđ stafađi af ţví ađ félagarnir héldu fundina á skrifstofum sínum einu sinni í senn og skiptu ţannig um fundarstađ vikulega ( sögnin "to rotate " ţýđir á ensku " ađ snúast" eđa " skiptast á" og nafnorđiđ sem af henni er leitt er "rotary"). Ţegar félögum fjölgađi reyndist ekki kleift ađ koma saman á skrifstofum ţeirra, svo ađ fundirnir voru haldnir í veitingasölum.

 

Grunnurinn lagđur

 

Ţegar á fyrsta fundinum reifađi Paul Harris hugmyndir sínar um klúbbinn, til dćmis varđandi skipulag hans, og á ţeim grunni stendur hreyfingin enn. Ađeins einn félagi mátti vera úr hverri starfsgrein atvinnulífsins. Elsta félagaskráin er frá lokum ársins 1905, og á henni eru ţrjátíu nöfn, en síđan breiddist hreyfingin út og átti vaxandi gengi ađ fagna. Áriđ 1908 var annar klúbbur stofnađur í San Francisco, áriđ 1909 var fimm nýjum klúbbum komiđ á fót, og ţegar fyrsta ársţingiđ var haldiđ 1910 voru klúbbarnir orđnir sextán. Stofnađ var Landssamband Rótarýklúbba og Paul Harris kjörinn forseti ţess. Ritari varđ Chesley L. Perry, en hann gengdi síđan starfi ađalritara eđa framkvćmdastjóra samfellt í 32 ár. Paul Harris ţakkađi honum mest skipulagningu hreyfingarinnar og nefndi hann byggingameistara hennar.

 

Til annarra landa

 

Áriđ 1911 markar tímamót í sögu Rótarýhreyfingarinnar, en ţá haslar hreyfingin sér völl utan Bandaríkjanna. Ţađ ár hefja ţrír klúbbar starfsemi sína í Evrópu: í London, Dublin og Belfast. Áđur hafđi Paul Harris gert misheppnađar tilraunir til ađ stofna klúbb í Winnipeg í Kanada, en ţađ tókst ţetta sama ár. Á landsţinginu 1912 var nafni samtakanna breytt, ţar sem hreyfingin var orđin alţjóđleg, og ţau nefnd Alţjóđasamband Rótarýklúbba, The International Association of Rotary Clubs. Áriđ 1922 var heitiđ stytt í AlţjóđaRótarý eđa Rotary International. Nćstu árin óx hreyfingin jafnt og ţétt um allan heim, og heimstyrjöldin fyrri dró ekki úr útbreiđslunni. Áriđ 1919 var klúbbur númer 500 stofnađur, og á ţriđja áratugnum festi hreyfingin rćtur í Suđur- og Miđ-Ameríku, Afríku, Ástralíu og Asíu.

 

Rótarý-merkiđ

 

Fyrsta merki sitt eignađist Rótarýhreyfingin ţegar á stofnárinu 1905. Einn af félögum klúbbsins í Chicago, M. Bear leturgrafari, teiknađi vagnhjól á hreyfingu í rykmekki, sem átti ađ tákna siđmenningu og framfarir. Ţetta merki notuđu flestir klúbbar í einhverri mynd fyrstu áratugina. Seinna kom tannhjóliđ til sögunnar, og áriđ 1929 var núverandi merki endanlega samţykkt: tannhjól međ ásgati, sex pílárum og 24 tönnum.

 

Fyrirmynd annarra

 

Rótarýhreyfingin hefur orđiđ fyrirmynd annarra alţjóđlegra klúbba međ keimlík markmiđ og tilgang, eins og til dćmis Kiwanis-hreyfingarinnar, sem stofnuđ var 1915 og Lions-klúbbanna, sem hófu starfsemi sína 1917.

 

Markmiđ og tilgangur

 

Í fyrstu hugđist Paul Harris einungis stuđla ađ bćttu siđferđi og brćđralagi í viđskiptalífinu, en ekki leiđ á löngu uns til varđ hugsjón, sem hafđi víđa skírskotun, og féll í góđan jarđveg hjá mönnum af ólíku ţjóđerni og trúarbrögđum um allan heim.

 

Ţjónustuhugsjón

 

Á ársţingi í Portland 1911 kom fram í rćđu eins félaga setningin: "Sá uppsker mest sem ţjónar best" og annar sagđi ţessi fleygu orđ: "Ţjónusta ofar eigin hag". Síđari setningin er enn kjörorđ Rótarýfélaga og hornsteinn ţjónustuhugsjónarinnar, sem hreyfingin byggir starf sitt á. Kjarni hennar er sá ađ vilji til ađ ţjóna öđrum sé undirstađa allra starfa, ef leysa á ţau vel af hendi, og frumskilyrđi ţess ađ unnt sé ađ setja sig í spor annarra manna, skilja ţá og veita ţeim hjálp og gleđi.

 

Fjórar ţjónustubrautir

 

Merkum áfanga var náđ áriđ 1926, ţegar tveimur Rótarýfélögum í London datt í hug, er ţeir gengu sér til skemmtunar á sunnudagsmorgni, ađ innan hreyfingarinnar skyldu vera fjórar ţjónustubrautir: Klúbbţjónusta, starfsţjónusta, ţjóđmálaţjónusta og alţjóđaţjónusta. Ţessi skipting var samţykkt á ársţinginu 1927, og á henni hefur síđan starf Rótarýfélaga byggt í stórum dráttum.

 

Fjórprófiđ

 

Fjórprófiđ svokallađa er eins konar bođorđ Rótarýfélaga og stuđlar ađ heiđarlegum samskiptum milli einstaklinga og ţjóđa. Rótarýfélaginn Herbert J. Taylor í Chicago setti ţađ fyrst fram áriđ 1933, og Rotary International tók ţađ síđan upp sem einkunnarorđ í starfsţjónustu. Ţađ hljómar ţannig:

 

Er ţađ satt og rétt?

Er ţađ drengilegt?

Eykur ţađ velvild og vinarhug?
Er ţađ öllum til góđs?
 

Fjórprófiđ er ţannig í útfćrslu Einars Ragnarssonar, Rótarýklúbbnum, Reykjavík-Árbćr:

 

Er ţađ satt og er ţađ rétt? 

Er ţađ siđur fagur?
Verđur af ţví vinsemd ţétt?
Vćnkast allra hagur?

 

Veitir útsýni

 

Áriđ 1937 vakti hinn ungi Rótarýklúbbur Reykjavíkur athygli innan hreyfingarinnar, ţegar félagi í honum vann fyrstu verđlaun í alţjóđlegri ritgerđarsamkeppni um efniđ: "Rótarýklúbburinn. Hvert er markmiđ hans?" Ţetta var dr. Guđmundur Finnbogason landsbókavörđur og prófessor. Upphaf ritgerđar hans er á ţessa leiđ og er enn í fullu gildi:

"I know where Rotary´s going,

it's going to lunch.

Bernard Shaw

Ţekking Bernard Shaw´s er góđ og gild ţađ sem hún nćr. Ţađ er ţekking áhorfandans, er sér Rótarýmenn ganga til sameiginlegs hádegisverđar einu sinni í viku. Ţađ gera ţeir. Og ţeir verđa betri félagar af ţví ađ eta saman. Ţađ hafa menn orđiđ á öllum öldum í öllum félögum. En samát er ekkert séreinkenni Rótarýs, heldur hitt, hverjir ţar eta saman. Í hverjum Rótarýklúbbi mega vera allt ađ 5 félagar fyrir hverja starfsgrein á stađnum. Ef Rótarýklúbbur telur fleiri en 50 virka félaga mega ţó allt ađ 10% ţeirra vera fulltrúar sömu starfsgreinar. Klúbburinn er ţví úrval hins starfandi mannfélags, er hann lifir í. Og hann á ađ vera síbatnandi úrval, ţví ađ markmiđiđ er ađ gera félagana ć betri ţjóna starfa sinna, klúbbs og ţjóđfélags. Til hvers starfs ţarf nokkurt sérhćfi. En sérhćfinu hćttir til ađ ţrengja sjónarsviđiđ. Rótarýklúbbur veitir útsýni. Hann bindur fulltrúa hinna sundurleitu starfa saman í brćđralag, ţar sem hver kynnist starfi og áhugamálum annars og fćr ţar međ skilning á sambandi starfsgreinanna og samstillingu.

 

Rótarý á Íslandi

 

Rótarýhreyfingin barst til Íslands á kreppuárunum. Fyrsti klúbburinn var stofnađur í höfuđborginni hinn 13. september áriđ 1934 og nefndist Rótarýklúbbur Reykjavíkur. Nú starfa 29 klúbbar á landinu og félagsmenn eru um 1190.

 

Brautin rudd

 

Fyrsta tilraun til stofnunar Rótarýklúbbs hér á landi mun hafa veriđ gerđ um 1920 og stóđ fyrir henni Rótarýklúbburinn í Hull í Englandi. Ráđgert var ađ stofna klúbbin í Hafnarfirđi, en af ţví varđ ekki, enda var á ţeim tíma ekkert samkomuhús eđa veitingastađur í bćnum. Áriđ 1933 eđa snemma árs 1934 barst Ludvig Storr, rćđismanni Dana í Reykjavík, fyrirspurn frá félögum í Rótarýklúbbi Kaupmannahafnar ţess efnis, hvort unnt vćri ađ stofna klúbb á Íslandi. Ludvig Storr stakk upp á ađ Knud Zimsen, fyrrum borgarstjóri í Reykjavík, tćki máliđ ađ sér og sú varđ raunin. Tveir Rótarýfélagar frá Hannover í Ţýskalandi og Helweg-Mikkelsen lyfsali og félagi í Rótarýklúbbi Kaupmannahafnar áttu drýgstan ţátt í ţví ađ Rótarýklúbbur Reykjavíkur var stofnađur 13. september 1934, en í honum voru upphaflega 23 félagar. Stofnbréf handa klúbbnum var samţykkt í Chicago 31. mai 1935; hann var númer 3842 og tilheyrđi 75. umdćminu, sem var Danmörk.

 

Sérstakt umdćmi

 

Fleiri klúbbar voru stofnađir hér á landi nćstu árin: á Ísafirđi og Siglufirđi 1937, á Akureyri 1939, Húsavík 1940 og í Keflavík 1945. Ţegar samband Íslands og Danmerkur rofnađi vegna heimsstyrjaldarinnar síđari, tóku íslensku klúbbarnir upp beint samband viđ ađalskrifstofuna í Bandaríkjunum. Ţegar á árinu 1941 var tekiđ ađ huga ađ ţví, hvort Ísland gćti orđiđ sérstakt umdćmi, en beiđni ţess efnis fékk ekki byr undir vćngi fyrr en eftir lýđveldisstofnunina 17. júni 1944. Ţegar Danir sýndu málinu vinsemd og samţykktu ađskilnađinn, var ekkert ţví til fyrirstöđu ađ ósk okkar yrđi uppfyllt. Ţađ tók ţó tíma og kostađi ferđalög og skriffinnsku, sem sérstök undirbúningsnefnd innti af höndum, en hún var skipuđ ţeim Guđmundi Hlíđdal, Steingrími Jónssyni og Knud Zimsen. Ísland varđ sérstakt umdćmi frá 1. júlí 1946 og hlaut ţá númeriđ 74, en nú er ţađ 1360. Fyrsti umdćmisstjórinn var dr. Helgi Tómasson, en annar í röđinni var Óskar J. Ţorláksson. Ţeir gengdu báđir embćttinu tvö ár hvor, en síđan hafa umdćmisstjórar starfađ í eitt ár. Torfi Hjartarson, ritari Rótarýklúbbs Reykjavíkur, lauk skýrslu sinni um starfsemi klúbbsins starfsáriđ 1945-1946 međ ţessum orđum: "Umdćmisnefndin hefur leyst af hendi mikiđ starf og gott, og er ţađ ekki síst henni ađ ţakka, ađ íslensku klúbbarnir geta nú heilsađ nýju starfsári sem sjálfstćtt íslenskt Rótarýumdćmi.

 

Vöxtur og viđgangur

 

Á árinu 1946 voru klúbbarnir hér á landi ađeins sex, en nćsta áratuginn fjölgar ţeim ört. Ţá eru átta klúbbar stofnađir: Í Hafnarfirđi 1946, á Akranesi 1947, Sauđárkróki og Selfossi 1948, í Borgarnesi 1952, Ólafsfirđi og Vestmannaeyjum 1955 og Stykkishólmi 1956.

Og áfram heldur vöxtur og viđgangur íslensku Rótarýhreyfingarinnar. Á sjöunda áratugnum eru stofnađir sjö nýir klúbbar: í Kópavogi 1961, Reykjavík-Austurbć 1963, í Neskaupstađ, á Hérađi og í Garđahreppi 1965, Rangárţing 1966 og Ólafsvík 1968. Síđan dregur úr fjölguninni á áttunda og níunda áratugnum; stofnađur er klúbbur á Seltjarnarnesi 1971, í Mosfellssveit 1981 og tveir nýir í Reykjavík, í Breiđholti 1983 og Árbć 1990. Sama ár hćtti Siglufjarđarklúbburinn störfum, en síđan hafa 6 klúbbar veriđ stofnađir: Rótarýklúbbur Eyjafjarđar 1991, Rótarýklúbburinn Reykjavík-Miđborg 1995, Rótarýklúbburinn Straumur, Hafnarfirđi 1997,  Rótarýklúbburinn Borgir, Kópavogi 2000, Rótarýklúbburinn Reykjavík-Grafarvogur 2001 og Rótarýklúbburinn Reykjavík International 2005. Rótarýklúbbur Stykkishólms hćtti störfum 2001.

 

Inner Wheel

 

Konur Rótarýfélaga hafa víđa stofnađ til félagasamtaka sem nefnast Inner Wheel. Nafniđ skírskotar til merkis Rótarýhreyfingarinnar og hefur ţađ ekki veriđ ţýtt fremur en Rótarý. Ţessi hreyfing er alţjóđleg, en á uppruna sinn ađ rekja til Bretlands. Áriđ 1920 komu saman nokkrar eiginkonur Rótarýmanna í Manchester á Englandi, og tilgangurinn var ađ finna leiđ til ađ styđja viđ bakiđ á Rótarýklúbbunum. Kynni ţessara kvenna urđu síđan til ţess ađ fyrsti Inner Wheel-klúbburinn var stofnađur í Manchester áriđ 1924. Alţjóđleg samtök voru stofnuđ áriđ 1967. Hingađ til lands barst Inner Wheel-hreyfingin áriđ 1974, ţegar Ingibjörg Guđmundsdóttir lyfjafrćđingur beitti sér fyrir stofnun Inner Wheel-klúbbs Reykjavíkur hinn 15. mars ţađ ár. Fundir eru venjulega haldnir einu sinni í mánuđi yfir vetrarmánuđina. Fundarsókn er ekki skylda. Stjórn klúbbanna skipa forseti, varaforseti, ritari, gjaldkeri og fráfarandi forseti. Auk ţess eru í nokkrum klúbbum erlendir bréfritarar. Hver stjórn situr í eitt starfsár. Hver klúbbur hefur algerlega frjálsar hendur varđandi tilhögun starfsemi sinnar. Markmiđ Inner Wheel eru ađ auka sanna vináttu, efla mannleg samskipti og auka alţjóđlegan skilning, og koma ţau međal annars fram í gagnkvćmum heimsóknum klúbbanna hvers til annars og bréfaskiptum viđ erlenda klúbba. Ungu fólki og nemendum frá öđrum löndum eru gefin tćkifćri til ađ dvelja á heimilum félaga í ţeim tilgangi ađ kynnast viđkomandi landi og ţjóđ. Klúbbfélagar geta sótt fundi hjá Inner Wheel hvar sem er, hvort sem er á Íslandi eđa í öđrum löndum, og hafa klúbbarnir handbók ţar sem upplýsingar er ađ finna um alla Inner Wheel- klúbba. Nú starfa níu slíkir klúbbar hér á landi: Í Reykjavík (stofnár 1974). Akureyri(1975), Hafnarfirđi (1977), Keflavík (1977), Selfossi (1978), Borgarnesi (1984), Reykjavík-Breiđholti (1984), Kópavogi (1987), og Inner Wheel Garđar (1994).

 

Konur í Rótarý

 

Áriđ 1987 samţykkti Rotary International ađ veita konum ađgang ađ Rótarýhreyfingunni, og síđan hefur um ţriđjungur allra klúbba í heiminum tekiđ inn konur. Konur eru nú í mörgum Rótarýklúbbum á Íslandi: Fyrstir til ađ taka inn konur voru klúbbarnir á Akranesi, Borgarnesi, Reykjavík-Miđborg og í Vestmannaeyjum. Nú hafa flestir klúbbar tekiđ inn konur og eru ţćr alls 190 talsins.

 

Rótarýumdćmiđ á Íslandi

 

Hálf öld er liđin frá ţví ađ íslenska Rótarýumdćmiđ var stofnađ hinn 1. júlí 1946. Reynt hefur veriđ ađ fá alla klúbba landsins til ađ leggja til umdćmisstjóra.

 

Alţjóđlegur embćttismađur

 

Í sérhverju Rótarýumdćmi sameinast klúbbarnir, sem eru á ţví svćđi sem umdćmiđ nćr yfir, og starfa í samrćmi viđ stjórnskipulag alţjóđahreyfingarinnar. Forystu hefur umdćmisstjórinn sem er embćttismađur hreyfingarinnar og hefur ţađ hlutverk ađ liđsinna klúbbunum. Umdćmisstjórar eru tilnefndir í hverju umdćmi fyrir sig og kosnir til eins árs í senn tvö ár fram í tímann.

 

Umdćmisráđ

 

Umdćmisstjórinn hefur sér til fulltingis umdćmisráđ sem ađstođar hann viđ töku ákvarđana og framkvćmd mála. Ráđiđ skipa: starfandi umdćmisstjóri, sem er formađur ráđsins, fyrrverandi umdćmisstjóri, tveir verđandi umdćmisstjórar og ţrír fyrrverandi umdćmisstjórar. Umdćmisstjóri sér um umdćmisţing í lok starfsárs síns.

 

Umdćmisstjórar frá upphafi

 

Hér fer á eftir skrá um ţá menn sem gengt hafa embćtti umdćmisstjóra frá upphafi ásamt stađnum ţar sem umdćmisţing var haldiđ hverju sinni:

1946-47

Helgi Tómasson, Reykjavík

Reykjavík

1947-48

Helgi Tómasson, Reykjavík

Akureyri

1948-49

Óskar J. Ţorláksson, Siglufirđi

Reykjavík

1949-50

Óskar J. Ţorláksson, Siglufirđi

Akureyri

1950-51

Friđrik J. Rafnar, Akureyri

Ţingvellir

1951-52

Kjartan Jóhannsson, Ísafirđi

Ţingvellir

1952-53

Friđrik A. Friđriksson, Húsavík

Mývatnssveit

1953-54

Alfređ Gíslason, Keflavík

Reykjavík

1954-55

Ţorvaldur Árnason, Hafnarfirđi

Reykjavík

1955-56

Helgi Elíasson, Reykjavík

Reykjavík

1956-57

Árni Árnason, Akranesi

Bifröst

1957-58

Sigurđur Pálsson, Selfossi

Ţingvellir

1958-59

Helgi Konráđsson, Sauđárkróki

Sauđárkrókur

1959-60

Halldór Sigurđsson, Borgarnesi

Bifröst

1960-61

Jóhann Jóhannsson, Siglufirđi

Siglufjörđur

1961-62

Sverrir Ragnars, Akureyri

Akureyri

1962-63

Einar Bjarnason, Reykjavík

Bifröst

1963-64

Steingrímur Jónsson, Reykjavík

Bifröst

1964-65

Haraldur Guđnason, Vestmannaeyjum

Vestmannaeyjar

1965-66

Sverrir Magnússon, Hafnarfirđi

Laugarvatn

1966-67

Sigurgeir Jónsson, Kópavogi

Laugarvatn

1967-68

Lárus Jónsson, Ólafsfirđi

Akureyri

1968-69

Guđmundur Sveinsson, Borgarnesi

Bifröst

1969-70

Ólafur G. Einarsson, Garđabć

Garđabćr

1970-71

Ásgeir Ţ. Magnússon, Rvík-Austurbćr

Laugarvatn

1971-72

Vilhjálmur Ţ. Gíslason, Reykjavík

Laugarvatn

1972-73

Ólafur Guđmundsson, Stykkishólmi

Laugarvatn

1973-74

Hjörtur Eiríksson, Akureyri

Akureyri

1974-75

Valgarđ Thorodsen, Hafnarfirđi

Laugarvatn

1975-76

Gissur Ó. Erlingsson, Fljótdalshérađi

Hallormsstađur

1976-77

Jóhann Pétursson, Keflavík

Laugarvatn

1977-78

Jón R.Hjálmarsson, Rangárţingi

Ţingvellir

1978-79

Kristinn G. Jóhannsson, Ólafsfirđi

Akureyri

1979-80

Baldur Eiríksson, Akranesi

Laugarvatn

1980-81

Jón Gunnlaugsson, Seltjarnarnesi

Laugarvatn

1981-82

Pétur M. Ţorsteinsson, Kópavogi

Kópavogur

1982-83

Marteinn Björnsson, Selfossi

Selfoss

1983-84

Ólafur E. Stefánsson, Garđabć

Garđabćr-Rvík

1984-85

Sigurđur Ólafsson, Reykjavík

Reykjavík

1985-86

Húnbogi Ţorsteinsson, Borgarnesi

Borgarnes

1986-87

Arnbjörn Kristinsson, Rvík-Austurbćr

Hveragerđi

1987-88

Stefán Júlíusson, Hafnarfirđi

Hveragerđi

1988-89

Jón Arnţórsson, Akureyri

Akureyri

1989-90

Ómar Steindórsson, Keflavík

Keflavík

1990-91

Eiríkur Hans Sigurđsson, Mosfellssveit

Hveragerđi

1991-92

Loftur J. Guđbjartsson, Rvík-Breiđholti

Hveragerđi

1992-93

Gestur Ţorsteinsson, Sauđárkróki

Sauđárkrókur

1993-94

Jón Hákon Magnússon, Seltjarnanesi

Hveragerđi

1994-95

Ólafur Helgi Kjartansson, Ísafirđi

Ísafjörđur

1995-96

Ásgeir Jóhannesson, Kópavogi

Kópavogur

1996-97

Jón Pétursson, Egilsstöđum

Egilsstöđum
1997-98

Birgir Ísleifur Gunnarsson,

Reykjavík

1998-99

Sváfnir Sveinbjarnarson, Rangárţing

Hvolsvöllur

1999-00

Snorri Ţorsteinsson, Borgarnesi

Bifröst

2000-01 Steinar Friđgeirsson, Rvík-Árbć Reykjavík
2001-02 Eysteinn Tryggvason, Húsavík Mývatnssveit
2002-03 Sigurđur R. Símonarson Vestmannaeyjar
2003-04 Bjarni Ţórđarson Hafnarfjörđur
2004-05 Egill Jónsson Garđabćr
2005-06 Örn Smári Haraldsson Seltjarnarnes
2006-07 Guđmundur Björnsson Reykjanesbćr

 

Skrifstofa umdćmisins

 

Skrifstofa Rótarýumdćmisins er ađ Suđurlandsbraut 54 í Reykjavík og er opin virka daga klukkan 10-12 árdegis. Síminn er 568-2233 (símsvari utan skrifstofutíma) og faxnúmer er 568-2242. Tölvupóstur rotary@simnet.is. Skrifstofustjóri er Margrét Sigurjónsdóttir.- Rótarýhreyfingin eignađist sitt fyrsta húsnćđi á Barónsstíg 43 í Reykjavík. Áriđ 1982 var keypt íbúđ ađ Skólavörđustíg 21, og ţar var skrifstofan til ársloka 1991. Um hálfs árs skeiđ var skrifstofan í leiguhúsnćđi í Hafnarfirđi, en 17. júlí 1992 flutti hún í nýtt skrifstofuhúsnćđi ađ Suđurlandsbraut 54. Rótarýumdćmiđ á 85% húsnćđisins, en Rótarýklúbbur Reykjavíkur 15% - Umdćmisskrifstofan gegnir mikilvćgu hlutverki. Hún er umdćmisstjóra til ađstođar, annast tengsl viđ klúbbana hér innanlands, skil gagnvart Rotary International og almenna fyrirgreiđslu fyrir Rótarýfélaga og ađra sem eiga erindi viđ hreyfinguna. Á skrifstofunni er einnig ađ finna ýmis upplýsingarit og bćkur um Rótarýhreyfinguna.

 

Rótarýklúbbur ađ starfi

 

Í Rótarýklúbbi hittast félagar vikulega á ákveđnum stađ og stundu og snćđa saman málsverđ. Međ ţví móti er leitast viđ ađ ná höfuđtilgangi hreyfingarinnar sem er ađ stuđla ađ auknum kynnum sem haft geta í för međ sér betri skilning og aukiđ vinarţel manna á milli. Klúbbfundirnir eru kjarninn í starfsemi Rótarýhreyfingarinnar. Ţar geta nýjar hugmyndir fćđst, gagnlegar umrćđur fariđ fram og góđar fyrirćtlanir hlotiđ hljómgrunn.

 

Skylda ađ sćkja fundi

 

Rótarýhreyfingin leggur félögum sínum skyldur á herđar. Ţeir verđa til dćmis ađ mćta á fundum í hverri viku ef ţess er nokkur kostur. Félagar teljast hafa sagt sig úr klúbbnum, ef ţeir láta undir höfuđ leggjast fjórum sinnum í röđ ađ sćkja fundi, án ţess ađ gera grein fyrir fjarvistum. Hiđ sama verđur uppi á teningnum ef ţeir sćkja minna en 50 af hundrađi allra funda, nema ţađ sé gert međ samţykki stjórnarmanna. Geti Rótarýfélagar ekki sótt fund í eigin klúbbi eru ţeir hvattir til ađ bćta ţađ upp međ heimsóknum í ađra Rótarýklúbba innanlands sem utan. Viđ sérstakar ađstćđur getur stjórn Rótarýklúbbs veitt félaga undanţágu frá mćtingarskyldu, til dćmis Rótarýfélögum sem dveljast á sjúkrastofnunum eđa eiga viđ langvarandi veikindi ađ stríđa. Sömuleiđis öldnum Rótarýfélögum sem óska eftir ţví sérstaklega. Rótarýfélagi skal sjálfur fćra fram ósk og rökstuđning vegna undanţágu frá mćtingarskyldu.

 

Erindi og umrćđur

 

Forseti stjórnar fundi hverju sinni og ber forsetakeđju um háls. Ađrir embćttismenn eru ritari, gjaldkeri, stallari, sem tekur á móti í fundarbyrjun, og varaforseti (verđandi forseti) sem tekur viđ forsetaembćttinu nćst. Á fundunum eru flutt erindi um margvísleg efni, oft frćđandi og umhugsunarverđ, og ađ ţeim loknum fara gjarnan fram umrćđur. Nefndum klúbbsins eđa einstökum Rótarýfélögum er venjulega faliđ ţađ hlutverk ađ sjá um fundarefni og ţeim er ćtlađ ađ útvega fyrirlesara á ákveđna fundi starfsársins. Undirbúning og skipulagningu Rótarýfunda annast gjarnan settur dagskrárstjóri í samráđi viđ forseta. Oftast fellur ţađ í hlut varaforseta (verđandi forseta) ađ gegna embćtti dagskrárstjóra. Mikilvćgt er ađ nýir félagar haldi erindi um starfsgrein sína; ţađ snertir sjálfan kjarna Rótarýhugsjónarinnar.

 

Formót og umdćmisţing

 

Árlega skal haldin á tímabilinu 1. mars til 1. júlí samkoma verđandi forseta og ritara og annarra ćskilegra ţátttakenda. Verđandi umdćmisstjóri undirbýr og annast formótiđ í samráđi viđ fráfarandi umdćmisstjóra. Samtímis er haldiđ umdćmisţing sem getur gert samţykktir í samrćmi viđ stofnskrá Rotary International og tekur afstöđu til allra mála sem ađalstjórn Rotary International kann ađ beina til umdćmisţingsins. Ţingiđ, og samkomur ţví tengdar, er opiđ öllum Rótarýfélögum og ćskilegt ađ sem flestir taki ţátt í ţví. Nákvćmar reglur um formót og umdćmisţing er ađ finna í Handbók íslensku Rótarýklúbbanna.

 

 Minnisblađ umdćmisskrifstofu til klúbbstjórna

 

Forseti skal:

 

  • Undirbúa skýrslu um áćtlanir klúbbs á starfsárinu og hafa hana tilbúna ţegar umdćmisstjóri heimsćkir klúbbinn.
  • Sjá um ađ umdćmisgjöld séu greidd međ gíróseđli sem forseti fćr sendan frá umdćmisskrifstofu. Gjalddagar eru 1. júlí og 1. janúar.
  • Yfirfara og undirrita ásamt ritara hálfsársskýrslu ( Semiannual Report) sem ritari fćr senda frá Rotary International. Gjalddagar eru 1. júlí og 1. janúar.

 

Ritari skal:

 

  • Senda skýrslu um fundarsókn liđins mánađar til umdćmisskrifsstofu fyrir 10. hvers mánađar.
  • Tilkynna umdćmisskrifstofu og Rotary International í Zürich breytingar sem verđa á félagaskrá.
  • Senda fyrir 1. janúar upplýsingar um viđtakandi forseta og ritara til umdćmisskrifstofu og skrifstofu Rotary International í Zürich, en ţađan fćr ritari sérstök eyđublöđ send í desember.
  • Yfirfara og undirrita ásamt forseta hálfsársskýrslu (Semiannual Report) og koma henni til gjaldkera til greiđslu. Greiđsla fer fram gegnum umdćmisskrifstofu.

 

Gjaldkeri skal:

 

  • Greiđa skyldugjöld til umdćmis og Rotary International. Gjalddagar eru 1. júli og 1. janúar. Umdćmisgjöld eru greidd međ gíróseđli sem sendur er til forseta en gjöld Rotary International eru greidd samkvćmt Semiannual Report sem ritari fćr og undirritar ásamt forseta. Greiđslur til Rotary International fara í gegn um umdćmisskrifsstofu.
  • Greiđa í Rótarýsjóđinn ţau framlög sem klúbbur hefur ákveđiđ. Greiđsla fer gegnum umdćmisskrifstofu.

 

Rotary International

 

Ađalstjórn Rotary International er skipuđ átta mönnum. Forsetinn er formađur stjórnarinnar, en međ honum starfar verđandi forseti og sextán stjórnarmenn sem kosnir eru til tveggja ára samkvćmt sérstökum lagaákvćđum. Ritari ađalstjórnar er jafnframt framkvćmdastjóri samtakanna, og starfsliđiđ er hátt í fjögur hundruđ manns.

Ómar Steindórsson í Rótarýklúbbi Keflavíkur átti sćti í stjórn Rotary International 2002-2004.

 

Skrifstofur í flestum heimsálfum

 

Forseti Rotary International fyrir starfsáriđ 2007-2008 er Wilfrid J. Wilkinson frá Ontario, Kanada. Ađalritari er Edwin H. Futa. Utanáskrift ađalskrifstofunnar er ţessi:

One Rotary Center

1560 Sherman Avenue

Evanston, IL 60201, USA

Sími: +1 847 866 3000

Fax: +1 847 328 8554

Heimasíđa á veraldarvefnum:

http://www.rotary.org

 

Auk ţess eru svćđisskrifstofur í flestum heimsálfum. Skrifstofan í Sviss sér um málefni Íslands, tekur međal annars viđ skýrslum og annast afgreiđslu á eyđublöđum, bćklingum og bókum um Rótarýhreyfinguna. Utanáskrift hennar er:

Rotary International Europe/Africa Office 

Witikonerstrasse 15

CH-8032 Zürich, Switzerland

 

Tengiliđir Íslands eru ţessir:

Gudrun Kajblad, Senior Coordinator, sími +41 44 387 7126, netfang gudrun.kajblad@rotary.org

Helena Tengblad, Coordinator, sími +41 44 387 7130, netfang helena.tengblad@rotary.org

 

Allsherjarţing

 

Árlega er haldiđ allsherjarţing Rotary International, og eiga allir klúbbar heims rétt á ađ senda fulltrúa á ţađ. Ţar fer fram kosning forseta samtakanna og endanlegt kjör á nýjum stjórnarmönnum. Fyrsta allsherjarţingiđ var haldiđ í Chicago áriđ 1910, en fyrsta allsherjarţingiđ í Evrópu fór fram í Edinborg í Skotlandi áriđ 1921. Svćđismót fyrir ýmis lönd og heimshluta eru einnig haldin árlega. Síđasta allsherjarţing var haldiđ sumariđ 2007 í Salt Lake City, USA. Nćstu allsherjarţing verđa haldin sem hér segir:

 

2008: Los Angeles, BNA, dagana 15.-18. júní

2009: Birmingham, Englandi, dagana 21.-24. júní

2010: Montreal, Kanada, dagana 20.-23. júní

 

Löggjafarráđiđ

 

Löggjafarráđiđ er sú stofnun innan Rotary International sem hefur vald til ađ setja ný lagaákvćđi eđa breyta lögum samtakanna. Ráđiđ skipa á fimmta hundrađ manns, og í ţví eru fulltrúar frá öllum umdćmum hreyfingarinnar auk stjórnar og starfsmanna. Löggjafarráđiđ var stofnađ áriđ 1934 sem ráđgefandi ađili sem vísa bćri tillögum sínum til allsherjarţings. Áriđ 1970 var ţađ hins vegar gert ađ sjálfstćđri löggjafarstofnun sem hefur úrslitavald varđandi lagasetningar fyrir samtökin. Fundir í löggjafarráđinu eru haldnir ţriđja hvert ár.

 

Tímarit

 

Áriđ 1911 hóf göngu sína tímarit Rótarýhreyfingarinnar, The Rotarian, og mörg önnur Rótarýblöđ og tímarit koma út víđsvegar um heim. Norđurlöndin gefa til dćmis út sameiginlega ritiđ Rotary Norden, og viđ Íslendingar eigum ađild ađ ţví. Íslenskum Rótarýmönnum er ekki skylt ađ kaupa The Rotarian, en aftur á móti er skylduáskrift ađ Rotary Norden og sér umdćmisskrifstofan um greiđslu áskriftargjalda sem eru innifalin í umdćmisgjöldum.

 

RÓTARÝSJÓĐURINN

 

Rótarýsjóđurinn er voldugasta stofnun hreyfingarinnar og veitir styrki til menningar- og mannúđarstarfa á mörgum sviđum. Ţađ var á allsherjarţinginu í Minneapolis í Bandaríkjunum 1928 sem samţykkt var ađ breyta lögum samtakanna á ţann hátt ađ innan ţeirra skyldi starfa sjálfstćđur sjóđur međ sérstakri stjórn. Ţar međ hafđi gamalli hugmynd Paul Harris og Arch Klumph veriđ hrundiđ í framkvćmd. Sjóđurinn efldist til muna eftir heimstyrjöldina síđari.  Framlög í Rótarýsjóđinn eru frjáls en umdćmisstjórar hafa óskađ eftir ađ klúbbar greiđi í sjóđinn ákveđna upphćđ fyrir hvern félaga. Íslenskir rótarýfélagar hafa lagt rúmlega hálfa milljón dollara til Rótarýsjóđsins.

 

Paul Harris félagar

 

Sú tilhögun ađ útnefna svonefnda Paul Harris félaga gekk í gildi áriđ 1957. Slíkur vegsauki hlotnast ţeim sem klúbbur vill heiđra fyrir mikil og góđ störf og getur bćđi veriđ um ađ rćđa félaga eđa mann utan klúbbsins. Klúbburinn greiđir 1000 dollara í Rótarýsjóđinn fyrir hvern Paul Harris félaga. Frá ţví ađ ţessi tilhögun gekk í gildi áriđ 1957 hafa um 450 Íslendingar veriđ gerđir ađ Paul Harris félögum.

 

PolioPlus-átakiđ

 

Af ţví merka starfi, sem innt hefur veriđ af höndum frá ţví ađ Rótarýsjóđurinn kom til sögunnar, ţekkja Íslendingar best PolioPlus-átakiđ sem hafiđ var áriđ 1985 og hefur boriđ ríkari árangur en björtustu vonir stóđu til. Upphaflega takmarkiđ var ađ safna 120 milljónum dollara til ađ standa straum af bólusetningu allra barna í ţróunarlöndunum gegn lömunarveiki og öđrum smitsjúkdómum. Stefnt er ađ ţví ađ ljúka algerri útrýmingu lömunarveiki áriđ 2009.

 

Heimssjóđur – Ráđstöfunarsjóđur umdćmis

 

Frá árinu 1991 hefur Rótarýsjóđurinn skipt framlögum hvers umdćmis í tvennt. 40% renna í Heimssjóđ en 60% í Ráđstöfunarsjóđ umdćmisins. Heimssjóđurinn greiđir međal annars kostnađ viđ starfshópaskipti, óháđ framlögum umdćmis, en inneign í Ráđstöfunarsjóđnum rćđur ţví hve oft umdćmi fćr ađ úthluta námsstyrk, sćkja um mótframlagsstyrk og fleira.

 

Námsstyrkir

 

Framlög Íslendinga í Rótarýsjóđinn ráđa ţví hve oft ţeir fá úthlutađ námsstyrkjum, en til ţessa hafa 39 Íslendingar notiđ ţeirra. Styrkir Rótarýsjóđsins eru til eins árs framhaldsnáms í erlendum háskóla og duga fyrir námskostnađi, uppihaldi og ferđum. Á umdćmisskrifstofu má fá upplýsingar um hvort styrkur er í bođi, og sé svo ţarf ađ sćkja um hann  hálfu öđru ári áđur en námstímabil hefst. Rótarýfélagar, makar ţeirra, börn, barnabörn og tengdabörn koma ekki til greina sem umsćkjendur.

Áriđ 2002 veitti Rótarýsjóđurinn í fyrsta skipti tveggja ára styrki til meistaranáms í friđarfrćđum. Er gert ráđ fyrir ađ slíkum styrkjum verđi úthlutađ árlega. Alls eru veittir 70 styrkir árlega og má hvert af umdćmunum 530 senda eina umsókn. Íslenskir umsćkjendur urđu fyrir valinu sem styrkţegar  2002-2004 og síđan á hverju ári og er ţađ líklega einsdćmi eđa ţví sem nćst innan Rótarýhreyfingarinnar.

 

Mótframlagsstyrkir

 

Međ ţví ađ leggja fram ákveđna upphćđ úr Ráđstöfunarsjóđnum til mannúđarverkefnis í erlendu Rótarýumdćmi getur umdćmi eđa klúbbur sótt um jafnháa upphćđ í Heimssjóđinn. Ţannig hefur Rótarýumdćmiđ á Íslandi tekiđ ţátt í hjálparverkefnum í Litháen og Eistlandi.

 

Starfshópaskipti

 

Rótarýumdćmi, geta óháđ framlögum í Rótarýsjóđinn, sótt um fjárstuđning til starfshópaskipta eđa GSE (Group Study Exchange). Tvö umdćmi skiptast á fjögurra manna hópum sem dveljast í um 4  vikur í gestgjafalandinu og kynna sér atvinnulíf og menningu ţess. Ţátttakendur mega ekki vera Rótarýfélagar ađ fararstjóranum undanskildum. Íslendingar hafa sjö sinnum tekiđ ţátt í GSE-skiptum: sex sinnum viđ Bandaríkin, tvisvar viđ Ástralíu og einu sinni viđ Holland.

 

Nemendaskipti

 

Einn áhrifamesti ţáttur alţjóđaţjónustu Rótarýhreyfingarinnar er nemendaskipti sem standa til bođa börnum Rótarýfélaga jafnt sem öđrum. Skiptinemar ţurfa ađ vera orđnir 16 ára en ekki eldri en 181/2 árs ţann 1. september áriđ sem dvölin erlendis hefst. Skiptinemarnir dveljast eitt skólaár í gestgjafalandinu á heimilum Rótarýmannna eđa öđrum heimilum sem ţeir velja. Ćtlast er til ađ skiptin séu gagnkvćm ţannig ađ ţeir klúbbar sem senda nemendur utan taki á móti jafnmörgum í stađinn. Umsóknarfrestur er til 1. janúar ár hvert. Ćskulýđsnefnd umdćmis veitir nánari upplýsingar.

 

Sumarskipti milli fjölskyldna

 

Ćskulýđsnefndin hefur milligöngu um ungmennaskipti í sumarleyfi. Ungmenni frá Íslandi, sem fćr međmćli Rótarýklúbbs, sćkir um ađ dveljast í einn mánuđ á heimili jafnaldra erlendis, og síđan kemur erlendi gestgjafinn til jafnlangrar dvalar á Íslandi. Umsóknarfrestur er til 1. janúar. Ćskulýđsnefnd umdćmis veitir nánari upplýsingar.

 

Sumarbúđir

 

Ćskulýđsnefnd berast árlega allmörg bođ um ţátttöku í sumarbúđum eđa stuttum ferđum sem skipulagđar eru af Rótarýklúbbum í Evrópu. Nefndin sendir ţessi bođ áfram til íslenskra klúbba hverju sinni ásamt aldurstakmarki og öđrum upplýsingum.

Sumariđ 2003 voru alţjóđlegar sumarbúđir hér á landi í fyrsta skipti frá 1977. Tólf ungmenni frá jafnmörgum löndum dvöldust hér í 10 daga.

 

Vináttuheimsóknir

 

Vináttuheimsóknir eru skipulagđar af nefnd sem annast alţjóđleg samskipti. Veriđ er ađ festa ţessi samskipti í sessi viđ umdćmi í Kanada.

 

Georgíustyrkir

 

Rótarýfélagar í Georgíufylki í Bandaríkjunum veita árlega 70-80 styrki til eins árs náms í háskóla í fylkinu, og Íslendingum er bođiđ ađ sćkja um ţá. Umsćkjendur skulu vera á aldrinum 18-24 ára, vera góđir námsmenn og hafa lokiđ stúdentsprófi ţegar styrktímabil hefst. Börn Rótarýfélaga geta sótt um til jafns viđ ađra, en Georgíumenn ákveđa í hvađa skóla hver styrkţegi fer. Rúmlega 50 Íslendingar hafa hlotiđ ţennan styrk. Umsóknarfrestur er til 1. október. Nánari upplýsingar á umdćmisskrifstofu.

 

Nokkrir áfangar í sögu Rótarýhreyfingarinnar

 

1905

Rótarýklúbbur Chicagoborgar stofnađur 27. febrúar ađ frumkvćđi bandaríska lögfrćđingsins Paul Harris.

 

1910

Stofnađ Landssamband Rótarýklúbba í Bandaríkjunum sextán ađ tölu og Paul Harris kjörinn forseti ţess.

 

1911

Kjörorđ Rótarýhreyfingarinnar "Ţjónusta ofar eigin hag" kemur fyrst fram.

 

1912

Nafni landssambandsins breytt ţar sem hreyfingin er orđin alţjóđleg og ţađ nefnt Alţjóđasamband Rótarýklúbba, The International Association of Rotary Clubs.

 

1919

Rótarýhreyfingin nemur land í Suđur-Ameríku og Asíu.

 

1921

Tvćr nýjar heimsálfur bćtast viđ, Suđur-Afríka og Ástralía.

 

1922

Heiti alţjóđasamtakanna stytt í Rotary International.

 

1926

Samţykktar fjórar ţjónustubrautir: klúbbţjónusta, starfsţjónusta, ţjóđmálaţjónusta og alţjóđaţjónusta.

 

1928

Rótarýsjóđurinn formlega stofnađur.

 

1929

Núverandi Rótarýmerki samţykkt: tannhjól međ ásgati, 6 pílárum og 24 tönnum.

 

1933

Fjórprófiđ kemur fyrst fram.

 

1934

Löggjafarráđ Rótarýhreyfingarinnar stofnađ og ber ađ leggja tillögur sínar fyrir allsherjarţing.

 

1934

Rótarýhreyfingin berst til Íslands, ţegar Rótarýklúbbur Reykjavíkur er stofnađur 13. september.

 

1946

Ísland verđur sjálfstćtt Rótarýumdćmi 1. júlí.

 

1947

Látinn frumkvöđull hreyfingarinnar, Paul Harris.

 

1957

Sú tillaga ađ útnefna Paul Harris félaga gengur í gildi.

 

1970

Löggjafarráđiđ verđur sjálfstćđ löggjafarstofnun sem hefur úrslitavald varđandi lagasetningar.

 

1978

Áćtluninni Heilbrigđi, hungur og hjálparstarf hrundiđ af stokkunum til ađ minnast 75 ára afmćlis hreyfingarinnar.

 

1984

Fimmtíu ára afmćli Rótarýhreyfingarinnar á Íslandi.

 

1985

Átakiđ PolioPlus hafiđ til ađ bólusetja börn í ţróunarlöndunum gegn lömunarveiki og öđrum smitsjúkdómum.

 

1986

Félagatala hreyfingarinnar nćr einni milljón.

 

1987

Konum veittur félagaréttur í Bandaríkjunum.

 

1989

Löggjafarráđiđ ákveđur ađ heimila öllum klúbbum ađ taka konur í sínar rađir.

 

1990

Tala Rótarýklúbba nćr 25 ţúsundum, og fyrsti klúbburinn stofnađur í Sovétríkjunum.

 

1990

Áćtluninni Varđveitum jörđina hrundiđ af stađ.

 

1995

Frú Vigdís Finnbogadóttir forseti gerist Rótarýfélagi.

 

1996

Fimmtugasta umdćmisţing Rótarýhreyfingarinnar á Íslandi haldiđ í Kópavogi.

 

Framanskráđan kafla, Rótarý í hnotskurn, tók Gylfi Gröndal saman fyrir Félagatal íslensku Rótarýklúbbanna, Reykjavík 1996. Endurskođađ af Ţ.Á. 2003